5 ส  เครื่องมือ พื้นฐานที่สำคัญ ในการเสริมสร้างและยกระดับความปลอดภัยของสถาน  ประกอบกิจการ การนำ 5ส  มาใช้อย่างเป็นระบบ โดยมีองค์ประกอบ ที่สำคัญ 3 ประการ ที่จะนำไปสู่ความสำเร็จอย่างยั่งยืน ได้แก่ ความมุ่งมั่นอย่างแรงกล้าของผู้บริหาร  มีระบบการบริหารจัดการ 5ส  อย่างต่อเนื่อง และความร่วมมือจากผู้ปฏิบัติงานในทุกระดับจะทำให้ ระบบ 5ส  เพื่อความปลอดภัย  จะสามารถบรรลุเป้าหมายที่ทุกองค์กรต้องการ คืออุบัติเหตุ/อบัติการณ์ ต้องเป็นศูนย์

     “ นายสุขใจ พนักงาน แผนกซ่อมบำรุงเดินเหยียบพื้นที่มีน้ำมันเครื่องหยดอยู่จึงทำให้เขาลื่นล้ม จนเสียหลักศีรษะฟาดพื้นได้รับบาดเจ็บสาหัสและเครื่องมือที่เขาถืออยู่หล่นกระแทกพื้นเสียหายจนไม่สามารถซ่อมแซมได้  ”

        จากเหตุการณ์ดังกล่าวหากเราได้ทำการค้นหาสาเหตุของการเกิดอุบัติเหตุ (Accident) ในครั้งนี้แล้วเราก็จะพบว่าความไม่เป็นระเบียบเรียบร้อยในสถานที่ทำงานจะเป็นสาเหตุพื้นฐาน  (Basic Cause) ประการหนึ่งของการเกิดอุบัติเหตุในครั้งนี้ คำถามที่เกิดขึ้นก็คือทำไม คุณสุขใจจึงมองไม่เห็นสภาพพื้นที่มีความผิดปกติ (มีความเสี่ยง) คือพื้นที่มีน้ำมันเครื่องหยดอยู่ซึ่งเป็นแหล่งอันตราย  (Hazard Source) ซึ่งปรากฏอยู่ในสภาพการณ์ทำงานก่อนเกิดเหตุและคำถามต่อมาก็คือทำไมจึงไม่มีการเช็ดทำความสะอาด เพื่อรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยในสถานที่ทำงาน อันเป็นการควบคุมที่แหล่งกำเนิดปัญหาที่ส่งผลก่อให้เกิดอุบัติเหตุการลื่นล้มในครั้งนี้

             เมื่อเราพิจารณาจากทฤษฏีโดมิโน (Domino Theory) ซึ่งเป็นทฤษฏีที่ได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลายในการอธิบายการเกิดอุบัติเหตุซึ่งนำเสนอโดย  Herbert W. Heinrich (1920) ชาวเยอรมันซึ่งจากทฤษฏีดังกล่าวได้สรุปว่า ร้อยละ 88 ของอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นในสถานประกอบการมีสาเหตุมาจากการกระทำที่ไม่ปลอดภัย (Unsafe Action)  ส่วนร้อยละ 10 ของอุบัติเหตุมีสาเหตุมาจากสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัย (Unsafe Condition) โดยมีเพียงร้อยละ 2 ของอุบัติเหตุมีสาเหตุเกิดขึ้นจากธรรมชาติซึ่งอยู่นอกเหนือการควบคุมของมนุษย์ (Act of God) เช่น  พายุ , น้ำท่วม , แผ่นดินไหว เป็นต้น และจากทฤษฏีโดมิโน่ดังกล่าวจะเห็นได้ว่าการรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยของสถานประกอบการจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการบริหารจัดการเพื่อการป้องกันอุบัติเหตุและควบคุมความสูญเสีย

“  The first law of good work be clean and orderly  ” กฎข้อแรกของการทำงานที่ดี  คือ  การมีความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยคำกล่าวข้างต้นนี้เป็นคำกล่าวของ  Mr. Harry  Meyers  ผู้บริหารระดับสูงของบริษัทชั้นนำในสหรัฐอเมริกาที่ได้กล่าวไว้ และเป็นคำกล่าวที่สร้างความประทับใจให้กับ  Frank E. Bird , Sr.  แห่งสถาบันควบคุมความสูญเสีย  (International Loss Control Institute (ILCI)
ความหมายของการรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยความเป็นระเบียบเรียบร้อย  จะตรงกับภาษาอังกฤษว่า  Orderly  ซึ่งในที่นี้มีความหมายว่า “ Orderly  ”ซึ่งในที่นี้มีความหมายว่า “ a  place for everything and every thing in its place ” ซึ่งแปลเป็นความหมายได้ว่า “ การจัดเก็บ  และการรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยให้ทุกสิ่งอยู่เป็นที่เป็นทาง ให้มีความเหมาะสมกับสิ่งที่จะเก็บ  และ/หรือเหมาะสมกับสถานที่จัดเก็บ ” อันเป็นหลักการที่สำคัญ ของ 5ส ความเป็นระเบียบเรียบร้อย นั้นถือว่า เป็นพื้นฐานที่สำคัญของการบริหารความปลอดภัยเพื่อการควบคุมความสูญเสีย  (Loss Control) ซึ่งจะเป็นการควบคุมความสูญเปล่า  หรือความสิ้นเปลืองของการใช้ทรัพยากรที่พึงหลีกเลี่ยงได้  (Avoidable waste of any Resource)

ความสำคัญของการรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยในสถานประกอบการ

สภาพการณ์ที่บ่งบอกว่าสถานประกอบการมีปัญหาเรื่อง “ การรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อย ” อันเป็นต้นเหตุที่สำคัญของการเกิดอุบัติเหตุ

  • 1.การที่มีของเก็บอยู่เต็มพื้นที่โดยไม่มีการจัดแยกระหว่างของจำเป็นและไม่จำเป็นต่อการปฏิบัติงานให้แยกออกจากกันและไม่มีการจัดหมวดหมู่ ที่ชัดเจน มีความยุ่งยากในการนำไปใช้และการจัดเก็บ
  • 2.การวางของเกะกะในทุกๆที่ไม่ว่าจะบนโต๊ะ , ใต้โต๊ะ , บนหลังตู้ , บนพื้น , ในห้อง MDB  เป็นต้น
  • 3.มีของที่วางกีดขวางทางเดิน  ทางฉุกเฉิน
  • 4.ของใช้เครื่องใช้สำนักงาน เอกสาร เครื่องมืออุปกรณ์ ต่างๆ หายบ่อย
  • 5.เวลาจะหาของที่ต้องการใช้จะหาไม่พบ หรือถ้าจะต้องค้นหาก็ใช้เวลาหาอยู่นานจนเสียเวลาค้นหามากกว่าเวลาในการใช้สิ่งของที่ต้องการหา
  • 6.มีของเก่าเก็บที่ชำรุดอยู่มาก
  • 7.จับไปที่จุดใดก็พบแต่ฝุ่น หยากใย
  • 8.มีกลิ่นอับเหม็น และพบว่า มีเชื้อราขึ้นอยู่ตามผนัและพื้นต่างๆ

         สภาพการณ์ดังกล่าวถือว่าเป็นอันตรายอย่างยิ่งต่อความปลอดภัย  และสุขภาพอนามัยของผู้ปฎิบัติงานและจะก่อให้เกิดอุบัติเหตุ และการเจ็บป่วยอันเนื่องมาจากการทำงาน ได้ ดังนั้น 5ส  เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยจะเป็นพื้นฐานที่สำคัญของการจัดการระบบคุณภาพ  (Quality Management) , การจัดการระบบความปลอดภัย (Safety Management)  และการจัดการระบบสิ่งแวดล้อม (Environment) หรืออาจพูดโดยรวมก็สามารถกล่าวได้ว่า ความเป็นระเบียบเรียบร้อยนั้นเป็นพื้นฐานที่สำคัญยิ่งของ TQM (Total Quality Management)  สถานประกอบการที่มีความเป็นระเบียบเรียบร้อยสูง  (Order High)  จะได้รับความสำเร็จในด้านคุณภาพ , ความปลอดภัยและผลผลิตแต่สถานประกอบการที่ขาดความเป็นระเบียบเรียบร้อย  (Low Order)  ก็จะขาดความสะอาดในการปฏิบัติงานคุณภาพงานลดลง และมีโอกาสที่จะเกิดอุบัติเหตุในการทำงาน  ประโยชน์ของการรักษาความเป็นระเบียบในสถานประกอบการ องค์กรมี  5ส ทีดีมีการบริหารอย่างเป็นระบบจะทำให้เกิดความเป็นระเบียบเรียบร้อย  (Good house keeping) จะส่งผลต่อองค์กรทั้งในด้านของการปรับปรุงคุณภาพผลิตภัณฑ์มีความปลอดภัยสูงยิ่งขึ้นเป็นการสร้างขวัญและกำลังใจ และความภาคภูมิใจของผู้ปฏิบัติงานในองค์กร ลูกค้า และผู้มาเยือนจะมีความเชือถือต่อองค์กรเมื่อเข้าพบว่าทุกสิ่งทุกอย่างได้รับการดูแลเอาใจใส่เป็นอย่างดี ประโยชน์ที่เกิดขี้นจากการรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยในองค์กรสามารถสรุปได้ดังนี้  ความเป็นระเบียบเรียบร้อยถือว่าเป็นพื้นฐานที่สำคัญของทุกระบบทั้งระบบคุณภาพ , ความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม ซึ่งเปรียบเสมือนเสาเข็มของบ้านหากบ้านไม่มีเสาเข็มที่มั่นคงแล้วบ้านก็จะขาดความมั่นคงแข็งแรงไปด้วย  ความเป็นระเบียบเรียบร้อยของสถานที่ทำงาน จะทำให้ผู้ปฏิบัติงานเกิดความรู้สึกนึกคิดที่เป็นระบบ  และมีความเป็นระเบียบเรียบร้อยไปด้วย และสิ่งนี้คือ รากฐานที่สำคัญของการสร้างบรรยากาศที่ดีในการทำงาน  ความเป็นระเบียบเรียบร้อยจะช่วยลดอัตราการเกิดอุบัติเหตุ การเจ็บป่วยอันเนื่องมาจากการทำงาน  ความเป็นระเบียบเรียบร้อยจะช่วยสร้างความภาคภูมิใจของผู้ปฏิบัติงานต่อสถานที่ทำงานของตนเอง  ความเป็นระเบียบเรียบร้อยจะช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับการประกันภัย เมื่อได้พิจารณาเห็นประโยชน์จากการจัดสถานที่ทำงานให้มีความเป็นระเบียบหากทุกองค์กรมีการ บริหาร 5ส อย่างเป็นระบบและมีความต่อเนื่อง และยกระดับให้ดียิ่งขึ้นอย่างต่อเนื่องดังที่กล่าวข้างต้นมาแล้วนั้นจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีการปลูกฝังแนวคิดให้ผู้ปฏิบัติงานทุกคนได้เล็งเห็นประโยชน์ และให้ความร่วมมือร่วมใจกันอย่างจริงจังในการดำเนินการให้สำเร็จ โดยผู้บริหารทุกคนต้องเป็นต้นแบบ และให้การสนับสนุน และส่งเสริมอย่างจริงจังต่อเนื่องเพื่อจะทำให้เกิดความยั่งยืนต่อไป

 

เครดิต : ฝ่ายโครงการ

22